Vooral de afslankindustrie heeft gezorgd voor een enorme toename aan supplementen en middelen die je kunt gebruiken om gewicht kwijt te raken dan wel af te slanken. Die middelen variëren van druppels tot allerlei soorten thee tot vezels. Veel van deze middelen zijn in feite verkapte vochtafdrijvers, aangezien de snelle gewichtsvermindering vaak in eerste instantie vochtverlies is. Het is ondoenlijk om het hele scala aan middelen en preparaten te behandelen. Op voorhand moet gezegd worden dat de echt werkzame middelen meestal niet zonder recept van de huisarts te verkrijgen zijn. De rest berust voornamelijk op foutieve en/of misleidende aannames over de fysiologie van voeding en lichaam. Met uitzondering van de combinatie cafeïne, efedrine en aspirine (zie de afzonderlijke paragrafen verderop) is de effectiviteit van het gros van de afslankpreparaten minimaal, maar vooral de efedrine zorgt hierbij voor gezondheidsgevaren. Hieronder vind je de meest bekende typen: vochtafdrijvers, vezels en vetbinders, vetblokkers, koolhydraatblokkers en vetverbranders.

Vochtafdrijvers beogen een snelle gewichtsvermindering door vocht af te drijven. Preparaten op basis van jeneverbes, maar allerlei soorten thee  hebben bijvoorbeeld dat doel. Veel afslankpreparaten zijn voor een groot deel op dit vochtafdrijvende effect terug te voeren. Vaak wordt aan de vochtafdrijvers dan nog een stof toegevoegd die de vetverbranding moet stimuleren of de vetopname moet verhinderen. Het hele scala aan afslankpreparaten is meestal een combinatie van de hiervoor genoemde typen. Een snelle gewichtsvermindering door vochtafdrijving geeft een motiverend effect, want je boekt snel resultaten. Verlies van vocht geeft echter ook een verlies aan sportprestatievermogen en is slechts een ‘kortetermijnoplossing’, waardoor vochtafdrijvers voor sporters een slechte keus zijn.

Vezels en vetbinders

Vezels en vetbinders worden gebruikt om de honger te dempen en/of voedingsvet te binden opdat het ongebruikt het lichaam weer verlaat. De meeste van de zogenaamde vetbinders zijn een type vezel. Bij vezels is de achterliggende gedachte dat ze uitzetten in de maag, waardoor het hongergevoel eerder verdwijnt en je minder gaat eten. Voor vetbinders (vaak ook een type vezel, zoals chitosan) is de achterliggende gedachte dat de vezel vet bindt, waardoor het ongebruikt het lichaam verlaat. Daardoor zou minder vet als lichaamsvet worden opgeslagen. Als ‘vuller’ kunnen vezels onderdeel uitmaken van een verstandig dieet, maar als vetbinder hebben vezels de afslanker weinig te bieden. Het lichaam is namelijk uitstekend in staat om vet te verwerken en laat slechts een verwaarloosbare hoeveelheid met de ontlasting ontsnappen.

Vetblokkers

Een vetblokker moet doen wat de naam zegt: de vetopname blokkeren, zodat een deel van het voedingsvet niet kan worden verbruikt voor energie of opslag in de vorm van lichaamsvet. Van de vrij verkrijgbare middelen of voedingssupplementen is er geen waarvan gezegd kan worden dat het die taak naar behoren vervult, behalve misschien het kunstmatige vet Olestra. Olestra is echter in wezen geen vetblokker, maar een kunstmatig vet waarvan de chemische formule zo is gewijzigd dat de vetsplitsende enzymen van het lichaam er geen vat op hebben. Het nadeel van bakken met Olestra en van het eten van in Olestra gebakken chips is de zogenaamde ‘anale lekkage’: het kunstmatige vet verlaat via de ontlasting het lichaam en maakt de ontlasting dun. In het geval van Olestra moet je tevens in de gaten houden dat met de ontlasting niet ook allerlei waardevolle vitaminen en mineralen onbenut het lichaam verlaten.

Koolhydraatblokkers

Waarschijnlijk geïnspireerd door het Atkins-dieet (dat de koolhydraten in de ban heeft gedaan) zijn er sinds kort koolhydraatblokkers op de markt. Net als de vetblokkers zouden zij ervoor zorgen dat koolhydraten niet afgebroken worden en ongebruikt het lichaam weer verlaten. De werking van het enzym amylase, dat zetmeel en andere complexe koolhydraten afbreekt, zou uitgeschakeld worden. “Je kunt gewoon eten wat je wilt, maar je krijgt niet de calorieën binnen van de koolhydraten.” Dat klinkt te mooi om waar te zijn. Het remmen van het enzym dat koolhydraten afbreekt, is bekend van het medicijn acarbose (Glucobay). Dit medicijn leidt echter niet tot een totale blokkade, want alleen de opname van koolhydraten (glucose) in de darmen wordt vertraagd. Uiteindelijk wordt vrijwel alles opgenomen en dus kan het gewoon calorieën leveren. Er is vooralsnog geen hard bewijs dat het werkt. Mogelijk gaan mensen meer eten omdat ze denken dat je er toch niet dik van kunt worden en omdat je bij intensieve sportbeoefening toch echt voldoende koolhydraten nodig hebt.

Vetverbranders

Vetverbranders, ook wel fatburners genoemd, zijn voedingssupplementen of combinatiepreparaten die de stofwisseling een tandje hoger moeten zetten. Vaak zie je combinaties van cafeïne en allerlei (natuurlijke) varianten daarvan met efedra (inmiddels verboden als voedingssupplement), synefrine, aspirine, carnitine of chroom. Cafeïne en efedra kunnen de stofwisseling verhogen. Van de andere genoemde stoffen is dat (nog) niet aangetoond. Efedra is verboden als voedingsmiddel vanwege gezondheidsrisico’s. Meer hierover lees je verderop.